Пайк

ХАБАРҲО

Қиммат шудани нерӯи барқ ногузир аст

 

Мусоҳибаи хабарнигори “Пайк” дар шаҳри Душанбе Ҳафизуллоҳи Тоҳирӣ бо

Сардори Сарраёсати Молия ва хизматрасонии маъмурии ШСХК “Барқи Тоҷик”

Маҷидов Рустам Абдураззоқович

Имсол нисбати соли гузашта 7 милиарду 736 миллион кВс соат барқ зиёд истеҳсол шудааст, аммо мувофиқи маълумотҳо аз моҳи октябр нархи барқ зиёд мешавад, чаро?

Ин тадбир барои коршоям нигоҳ доштани системаи энергетикии Тоҷикистон ва вобаста ба талаботи рӯзафзун, ба нерӯи барқ ва гармӣ таъмин намудани хоҷагии халқ ва аҳолии кишвар тадбири муҳим ва ногузир аст. Гап сари он, ки танҳо дар мавриди муҳайё намудани имкониятҳои такрористеҳсолкунии қувваи барқ, ба истифода додани иқтидорҳои нави барқтавлидкунанда ва такмили иқтидорҳои мавҷуда ба таъминоти пурраи эҳтиёҷоти соҳаҳои иқтисодиёт ва аҳолии кишвар бо қувваи барқ ноил шудан мумкин аст.

Проблемаи аз ҳама муҳим, ки ба таъминоти барқ таъсири ҷиддӣ мерасонад, муайян намудани арзиши аслии он, яъне тарифи нерӯи барқ мебошад. Бисёриҳо ақида доранд, ки барои истеҳсоли энергияи барқ дар нерӯгоҳҳои Тоҷикистон, ки  манбаи истеҳсоли он оби бепул мебошад, хароҷот қариб, ки вуҷуд надорад. Дар асл бошад, баробари дигар хароҷот-таъмиру таҷдиди иқтидорҳои истеҳсол ва интиқоли барқ,  ҳатто  барои об ҳам пул сарф мегардад, Дар асоси муқаррароти Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар сол Ширкати “Барқи Тоҷик” аз ҳисоби истифодаи об барои истеҳсоли энергияи барқ дар НБО-ҳо то 35 млн.сомонӣ тариқи роялтӣ андозбандӣ карда мешавад. Илова бар ин, ташхиси ҳолати техникии иншооти барқии ҷумҳурӣ, ки аз тарафи ширкати Олмонии Fichtner (Фихнер) дар соли 2011 гузаронида шудааст, андешидани тадбирҳои ҳатмӣ ва фавриро бобати таҷдид ва аз нав барқарор намудани  нерӯгоҳҳои Норак, Қайроққум, силсиланерӯгоҳҳои Вахш ва Варзоб, инчунин як қатор хатҳои интиқоли барқ ва зеристгоҳҳои баландшиддат зарур мешуморад. Аз рӯи нақша барои танҳо таҷдиди нерӯгоҳҳо  дар солҳои 2012-2020 ҷалби 1,87 миллиард доллари ИМА зарур шуморида мешавад. Ҳаҷми маблаѓгузории лоиҳаҳои таҷдид дар асоси меъёрҳои техникии байналмилалии  мӯҳлатҳои кафолатии истифодабарии таҷҳизоти асосии нерӯгоҳҳо тарҳрезӣ гардидаанд. Барои нерӯгоҳҳои барқӣ- обӣ ин мӯҳлати кафолатии истифодаи  бехатари таҷҳизоти  асосӣ 40 сол муайян карда шудааст. Аммо агрегатҳои НБО-ҳои Норак- солҳои 1972-79, Сарбанд-солҳои 1962-63, Қайроққум-солҳои 1956-57, “Варзоб-1”-соли 1936, “Варзоб-2”-соли 1949,”Варзоб-3”- соли 1952 ба истифодабарӣ дода шудаанд. Онҳо алҳол барои таҷдиду модернизатсия сахт эҳтиёҷманд гардидаанд.

Дар ҳолати наандешидани чораҳои фаврӣ оид ба таҷдид ва аз нав барқарор намудани  онҳо  таъмин намудани бехатарии энергетикии ҷумҳурӣ  дар солҳои наздик зери хавф мемонад. Паст будани тарифи нерӯи барқ, ки хароҷотро намепушонад, ҷалб намудани сармояи хориҷиро бобати татбиқи лоиҳаҳои таҷдиди нерӯгоҳҳои барқи обӣ ва дигар иншооти муҳими энергетикӣ номумкин мегардонад.

Ҳамин тариқ, барои баланд бардоштани эътимоднокии барқтаъминкунии муштариён Ширкати “Барқи Тоҷик” дар нерӯгоҳҳо, шабакаҳои барқӣ, хатҳои интиқоли барқ, зеристгоҳҳои барқӣ, трансформаторҳои қудратӣ ва ѓайра корҳои зиёди таъмири ҷорӣ ва капиталиро анҷом медиҳад, ки барои он маблаѓҳои калон лозиманд. Инчунин, барои хароҷоти умумии истеҳсолии Ширкат бо назардошти хариди сӯзишворӣ (мазут ва ангишт) барои эҳтиёҷоти истеҳсолӣ, хариди энергияи барқ аз НБО-ҳои  “Сангтӯда-1” ва “Сангтӯда-2”, хариди қисмҳои эҳтиётӣ, пардохти музди меҳнати кормандон, пардохти андозҳои ҷумҳуриявию маҳаллӣ, хароҷотҳои хусусияти истеҳсолӣ дошта, ки аз тарафи корхонаҳои пудратӣ иҷро карда мешаванд, масолеҳи ёрирасон ва дигар хароҷоти истеҳсолӣ ҳар сол маблаѓ сарф мешавад ва ин хароҷот сол то сол зиёд мегардад.

Вобаста ба ин ҳама, давра ба давра баланд бардоштани тарифи нерӯи барқ ва гармӣ, дар назар дошта шуда буд. Аз рӯи ҳисоби мутахассисон, барои кори муназзами Ширкат мебоист  дар соли 2010 тарифи миёнасолаи нерӯи барқ ба сатҳи 2,5 сенти ИМА баробар мешуд, ки ин асоси бартараф намудани вазъи ногувори молиявии ШСХК «Барқи Тоҷик» ва таъмин намудани худмаблаѓгузории соҳа буд.

Гарчанде, ки тарифҳои нерӯи барқ ва гармӣ солҳои охир тадриҷан зиёд шуда бошанд ҳам, аммо бо назардошти он, ки  дар системаи энергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо ҷалби сармояи хориҷӣ ва саҳмгузории ШСХК «Барқи Тоҷик» корҳои зиёде оид ба бунёд ва ба истифода додани иқтидорҳои нави гидроэнергетикӣ, таҷдиду модернизатсияи иқтидорҳои мавҷуда  ва бунёди инфрасохтори энергетикӣ корҳои зиёде ба сомон расонда шуда истодаанд, ки ин барои система ногузир буда, хароҷоти истеҳсолии Ширкатро пурра рӯпуш намекунад. Илова бар ин, тайи солҳои охир арзиши қисмҳои эҳтиётӣ ва таҷҳизоту маводе, ки барои эҳтиёҷоти истеҳсолии системаи энергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз хориҷа харидорӣ карда мешаванд, ба маротиб афзоиш ёфта истодааст. Ҳамзамон ШСХК «Барқи Тоҷик» энергияи барқро аз ҶСК «НБО-и Сангтӯда-1» бо тарифи 23,4 дирам ва аз ҶСК “НБО-и Сангтӯда-2” бо тарифи 26,7 дирам барои 1 кВт.соат аз шинаҳо харидорӣ намуда, бо назардошти хароҷоти технологӣ барқи фоиданокро ба истифодабарандагон бо тарифи миёнаи солона 15,0 дирам  (бо назардошти ААИ)  ба фурӯш мебаровард. Дар натиҷа,  фарқияти тарифи барқи аз ҶСК “НБО-и Сангтӯда-1” ва “НБО-и Сангтӯда-2” харидоришуда, ки нисбати тарифҳои дохилиҷумҳуриявӣ қиммат будан, ба вазъи молиявии Ширкат таъсири манфӣ мебахшад.

Ин дар ҳоле сурат мегирад, ки тарифи нерӯи барқе, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон истеҳсол ва ба истифодабарандагон интиқол дода мешавад, нисбат ба тарифи нерӯи барқи дигар давлатҳои ИДМ хеле арзон мебошад. Барои мисол, тибқи маълумотҳои расмии Кумитаи иҷроияи Шӯрои электроэнергетикии ИДМ,  дар соли 2016 тарифи миёнаи 1 кВт.соат нерӯи барқ , дар Россия – 4,49 сент, дар Озарбойҷон – 3,3 сент, Арманистон – 8,91 сент, Белорус – 10,23 сент, Молдова – 9,80 сент ва Украина – 6,52 сентро ташкил медиҳад. Дар Тоҷикистон бошад, он вақт  тарифи миёнаи 1 кВт.соат нерӯи  барқ 1,68 сентро ташкил медод.

Ҳоло баъд аз ворид намудани таѓйирот дар тарифҳои барқу гармӣ нархи 1 кВт.соат энергияи барқ  барои  аҳолӣ 16,85 дирамро ташкил медиҳад.

Чаро барқ барои Талко қиммат нашуд?

Айни замон Хадамоти зиддинҳинсории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон якҷоя бо ШСХК “Барқи Тоҷик” дар асоси Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон нархномаи нави тарифҳои барқу гармиро таҳия намуда истодаанд, ки ба муштариён пешниҳод мешавад. Масъалаи зиёд кардани тарифи нерӯи барқ барои “Талко”дар сатҳи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баррасӣ шуда истодаст.

Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2 ба мо чӣ дод?

Баъди пурра ба истифода додани МБГ-2 иқтидори энергетикии  он 400 МВт ва иқтидори гармидиҳиаш ба 235,46 Гкал баробар хоҳад шуд. Ин ҳама чунин маъно дорад, ки сарбории шабакаҳои энергетикии шаҳри Душанбе хеле кам гардида, сифат ва дараҷаи таъминоти сокинони пойтахт ва аҳолии атрофи он бо нерӯи барқ хеле беҳтар мегардад. Аз дигар тараф, Миқдори гармие, ки баъди фаъол гардидани навбати дуюми иншоот истеҳсол мешавад, барои қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти на фақат манзили сокинон ва муассисаҳои иҷтимоиву таълимӣ, балки дигар иншооти шаҳри Душанбе низ комилан кифоя хоҳад буд.

Афзалияти дигари Маркази нави барқу гармидиҳӣ дар он аст, ки  дар корхона бо истифода аз дастовардҳои навтарин ва усулҳои муосири техникиву технологӣ барои безараргардонии партов, яъне меъёрҳои замонавии экологӣ ҳамаи тадбирҳои зарурӣ андешида шуда, қаблан дуди ангишт аз полоиши барқӣ ё электрофилтр гузаронида мешавад ва баъдан тавассути дастгоҳи махсус поксозӣ шуда, 99,8 фоиз безарар гардонида мешавад. Зиёда аз ин, хокистари ангиштсанг – ҳамчун партови истеҳсолӣ – бо иштироки ширкатҳои ватанӣ барои истеҳсоли масолеҳи сохтмон истифода мегардад. Ҳамин тариқ, дар шароити имрӯзаи Тоҷикистон, ки алҳол гази табиии худӣ надорад ва имкони аз хориҷи кишвар низ ворид кардани он аз миён рафтааст, бо ангишт кор кардани ин марказ мебошад.  Гузашта аз ин, дар ин марказ чунин таҷҳизот васл гардидааст, ки дар сурати дастрас шудани гази табиӣ он метавонад ба истифодаи ин навъи сӯзишворӣ гузаронда шавад.

Дар баробари дигар иншоотҳо, маҳз МБГ “Душанбе-2” имконият дод, ки муҳлати маҳдудият хеле кам гардад.

Дар мавриди содироти барқ ба хориҷи кишвар чӣ гуфта метавонед?

Ҳаҷми  содироти энергияи барқ ба хориҷи ҷумҳурӣ дар ҳашт мохи соли 2017 дар маҷмӯъ ба 977,3 млн.кВт.соат баробар шуд. Энергияи барқ асосан ба Ҷумҳурии Исломии Афѓонистон дар ҳаҷми 971,0 млн.кВт.соат содирот карда шуд. Ширкати “Барқи тоҷик” асосан дар фаслҳои гарм, ки барқи зиёдатӣ дорад, ба хориҷа барқ интиқол медиҳад. Дар фасли зимистон содироти барқ ба маротиб маҳдуд мегардад.

1. Истифодабарандагони барқ аз Барқи Тоҷик чӣ қадар қарздоранд ва қарзи Барқи Тоҷик ба чанд расидааст?

Қарзи дебитории Ширкати “Барқи Тоҷик” дар дар ҳашт мохи соли   2017 аз ҳисоби истифодабарандагони энергияи барқ ва гармӣ 277,2 млн.сомониро ташкил дода, ба ҳолати 1 июли  соли 2017 қарзи умумии дебиторӣ ба 1 млрд. 873,4 млн.сомонӣ баробар шуд. Аз ҷумла, қарзи КВД “Ширкати Алюминийи Тоҷик” 429,3 млн.сомонӣ,  Агентии беҳдошти замин ва обёрӣ 133,8 млн.сомонӣ, хоҷагиҳои кишоварзӣ 126,7 млн.сомонӣ, КВД «Обу корези ҷумҳурӣ» 26,5 млн.сомонӣ, ташкилоту муассисаҳои буҷетӣ 39,2 млн.сомонӣ, КМ «Тоҷиккимёсаноат» 19,4 млн.сомонӣ, Комбинати маъдантозакунии куҳии Адрасмон 5,3 млн.сомонӣ, аҳолии ҷумҳурӣ 788,3 млн.сомонӣ ва ѓайра.

Ба ҳолати 1 сентябри соли 2017 дар назди буҷети ҷумҳуриявӣ аз ҳисоби андозҳо  - 183,5 млн. сомонӣ аз ҷумла қарзи асосӣ 97,4 млн.сомонӣ ва фоизҳои ҳисобишуда 86,1 млн.сомонӣ,  ҶСК “НБО-и Сангтӯда-1” – 738,8 млн.сомонӣ, дар назди НБО-и “Сангтӯда-2” – 103 млн. Доллари ИМА ва қарз аз ҳисоби харид ва кашонидани ангишт – 67,2 млн.сомониро ташкил дод.

Дар охир Барқи Тоҷик аз минбари “Пайк” ба истифодабарандагони барқ чӣ гуфтанист?

Нерӯи барқ ва гармиро  сарфакорона истифода баред ва ҳаққи истифодаи онҳоро  сари вақт пардохт намоед, ҳеҷ вақт бе барқ ва гармӣ намемонед.

 

Добавить комментарий

Суроғаи мо:

Joomla ru